- reset +
Home

Làm thế nào xác định thiên thạch?

Share

Gần đây, hộp thư của tôi nói riêng cũng như của VACA nói chung thường xuyên nhận được các câu hỏi về việc xác nhận một viên đá bất kì có phải một thiên thạch tới từ ngoài Trái Đất hay không, cũng như giá trị thực dụng của nó. Qua tìm hiểu, tôi nhận thấy khá nhiều hiểm nhầm thường có về chủ đề này, do vậy xin được khuyến cáo đôi điều với độc giả về những "thiên thạch" này để tránh những hiểu nhầm đáng tiếc.

 

 

LƯU Ý: BÀI VIẾT CHỈ CHIA SẺ THÔNG TIN VÀ KINH NGHIỆM THUẦN TÚY. BẢN THÂN TÁC GIẢ NÓI RIÊNG VÀ VACA NÓI CHUNG KHÔNG NHẬN TƯ VẤN, KIỂM ĐỊNH HAY GIAO DỊCH ĐỐI VỚI BẤT CỨ MẪU ĐÁ NÀO ĐƯỢC ĐỘC GIẢ NGHI VẤN LÀ THIÊN THẠCH!

 

Không rõ vì lí do gì, thời gian gần đây thông tin về các viên đá được coi là các thiên thạch đến từ ngoài Trái Đất trở nên khá phổ biến trên các phương tiện truyền thông. Nhiều người thậm chí không tiếc tiền của mua những viên đá không rõ nguồn gốc này chỉ vì chúng "không giống đá thường" với niềm tin rằng chúng là thứ gì đó hiếm có và giá trị, chúng là tặng vật của bầu trời hay thậm chí chúng có thể ... chữa khỏi các bệnh tật, có ích cho phong thủy, ...

Về tất cả mọi công dụng chưa có giải thích cũng như sự quí hiếm của một thiên thạch dưới góc nhìn của mỗi cá nhân, tôi xin không bình luận trong bài viết này. Trong nội dung của bài viết này, tôi chỉ muốn đưa ra vài chú ý với độc giả để những ai đã, đang hay sẽ có "cơ hội" gặp những viên đá lạ hay những người mời mua những viên đá lạ có thể có cái nhìn chính xác hơn, tránh hiểu nhầm hay đáng tiếc hơn là trở thành nạn nhân của những vụ lạm dụng lòng tin kiếm lợi.

 

 


Thiên thạch có nhiều không?

Thiên thạch (meteorite) là những khối đá nhỏ đủ kích thước (từ vài cm đến hàng chục mét) rải rác khắp nơi trong Hệ Mặt Trời, thậm chí ngay trên quĩ đạo của Trái Đất chúng cũng có hàng triệu hay hàng tỷ. Tuy vậy, xin lưu ý rằng để một trong số chúng chạm tới mặt đất thì không hề đơn giản.

Khi một thiên thạch lao vào khí quyển Trái Đất, nó sẽ bốc cháy, tạo thành một vệt sáng dài trên bầu trời mà chúng ta gọi là sao băng. Tuyệt đại đa số các thiên thạch đủ nhỏ để bốc cháy hết khi đi qua lớp khỉ quyển rất dày của hành tinh, chúng không thể chạm tới mặt đất, và do vậy tất nhiên không còn gì để người ta "nhặt được". Chỉ số rất ít trong đó có thể chạm tới mặt đất, chẳng hạn điển hình nhất mà chúng ta thường biết tới là thiên thạch (hay chính xác hơn có thể gọi là một tiểu hành tinh (asteroid)) đã va chạm với Trái Đất cách đây khoảng 65 triệu năm gây ra sự tuyệt chủng của loài khủng long. Mặt khác, bề mặt Trái Đất chiếm tới khoảng 70% là đại dương, và bản thân đất liền cũng chưa được con người chiếm cứ toàn bộ (còn nhiều hoang mạc, rừng rậm, ...) nên khả năng một thiên thạch tới được mặt đất và tới được đúng nơi có người ở để có thể khám phá ra là rất rất ít.

Do vậy, về cơ bản, có thể kết luận, khả năng bạn tìm thấy một thiên thạch đến từ không gian một cách ngẫu nhiên có xác suất nhỏ cũng như chơi xổ số vậy!



Làm sao biết một viên đá có phải thiên thạch

Các thiên thạch từ không gian , nếu bạn có thể bắt gặp, về cơ bản có cấu tạo từ các hợp chất không khác gì các hợp chất có thể tìm thấy trên Trái Đất. Để biết một viên đá có phải thiên thạch hay không về mặt lý thuyết cần có những xét nghiệm hóa học phức tạp đẻ khẳng định thành phần cấu tạo của thiên thạch, và tìm xem liệu có sự có mặt của các nguyên tố hay hợp chất cực hiếm trên Trái Đất hay không, ngoài ra còn cần tới các phương pháp xác định tuổi phóng xạ để chắc chắn về tuổi thọ của một viên đá. Các phương pháp này chỉ có thể thực hiện tại các phòng thí nghiệm có đủ thiết bị cần thiết. Hiện tại việc này khó có thể thực hiện tại Việt Nam vì trên thực tế công nghệ của nước ta tới thời điểm này (2013) không cho phép các phép thử phức tạp đó.

Để xác định ở mức sơ bộ khả năng một viên đá có phải một thiên thạch không, bạn có thể kiểm tra theo vài bước sau:

1. Lớp vỏ cháy đen: Thiên thạch lao qua lớp rất dày khí quyển và bốc cháy trong suốt thời gian đó. Mặc dù nó đã cháy hết lớp ngoài, nhưng phần còn lại chạm tới mặt đất vẫn bị nung nóng và bốc cháy sâu vào trong. Do đó một thiên thạch bao giờ cũng bị cháy xém, cho dù không nhất thiết phải đen hoàn toàn. Nếu một viên đá có màu đen nhưng bạn có thể dễ dàng cạo hết lớp vỏ than đen của nó thì có nghĩa rằng đó là người bán cho bạn đang cố lừa gạt bạn vì họ chỉ vừa phủ lớp than đen đó lên viên đá.

2. Đốm trắng: Đây chỉ là một kinh nghiệm do nhiều người chuyên tìm hiểu thiên thạch ghi nhận lại: một thiên thạch thực sự thường không có các đốm trắng trên bề mặt của nó.

3. Cũng là một kinh nghiêm như ý trên, các thiên thạch đến nay đã tìm thấy không có nhiều vết lõm dạng lỗ tròn trên bề mặt.

4. Khối lượng riêng: Hầu hết thiên thạch có khối lượng riêng khoảng 3,5g/cm³ hoặc hơn trong khi các viên đá thông thường trên Trái Đất chỉ khoảng 2,7g/cm³. Do vậy, bạn có thể kiểm tra thể tích, rồi đến khối lượng của viên đá để có thêm cơ sở về nó.

5. Độ trơn nhẵn: Khi lao qua khí quyển và bốc cháy, những cạnh sắc và nhọn của thiên thạch bị đốt cháy và không thể giữ nguyên kết cấu đó, chúng sẽ bị bào mòn trước tiên. Do đó các thiên thạch khi tới được mặt đất (nếu có thể) không có các cạnh sắc hay mũi nhọn mà thường đều có bề mặt nhẵn và tròn.

6. Từ tính: Hầu hết thiên thạch có từ tính mạnh hơn đá thông thường trên Trái Đất do chứa thành phần kim loại (chủ yếu là sắt) cao. Có thể thử điều này bằng cách đưa nam châm hay la bàn tới gần viên đá của bạn. Tuy nhiên xin lưu ý ngay cả khi nó gây ra các hiệu ứng từ thì đó mới chỉ là thêm một cơ sở cho việc kết luận, vì thực tế nhiều đá trên Trái Đất cũng có hiện tượng này.

7. Lỗ và các lớp: Nếu một viên đá có nhiều lỗ dạng tổ ong hay lỗ hở như bong bóng, hoặc có nhiều lớp màu sắc khác nhau thì đó chắc chắn không phải một thiên thạch.

Tất nhiên, các ý trên chưa phải tất cả mà chỉ là các tiêu chuẩn cơ bản nhất để đánh giá một viên đá có khả năng là một thiên thạch từ ngoài Trái Đất hay không. Độc giả ngoài việc dựa vào các ý trên còn nên thận trong suy sét thật kĩ trước khi đưa ra quyết định xem một viên đá có phải thiên thạch hay không.


Giá trị của một thiên thạch?

Nếu đúng bạn đang có trong tay một viên đá tới từ ngoài Trái Đất, nó có giá trị ra sao?

1. Giá trị lớn nhất của một thiên thạch là đối với các nhà khoa học. Khi một thiên thạch trong Hệ Mặt Trời được tìm thấy, nó có thể giúp các nhà khoa học tìm hiểu về thành phần cấu tạo và qua đó đưa ra các suy đoán về quá trình tạo thành Hệ Mặt Trời cũng như hành tinh chúng ta.

2. Với người nghiệp dư, thiên thạch chỉ có giá trị đơn giản là sự hiếm hoi và cảm giác thú vị khi sở hữu nó. Mặc dù có thể nếu may mắn, một thiên thạch có thể có chứa những kim loại hay hợp chất hiếm, có giá trị nhưng hầu hết thiên thạch có thể được tìm thấy có kích thước rất nhỏ nên lượng vật chất hiếm này cũng ít khi có giá trị đáng kể.

3. Nhiều người cho rằng thiên thạch có tác dụng chữa bệnh hay tốt cho phong thủy của ngôi nhà. Đây là lời đồn thổi hoàn toàn phản khoa học. Hiện nay, chúng ta biết rằng bảng tuần hoàn hóa học có hơn 100 nguyên tố là đã tương đối hoàn chỉnh, nhất là với các nguyên tố bền thì tất cả đã hết sức rõ ràng, vì vậy chẳng có lí do gì để tin rằng trong các thiên thạch có các nguyên tố hay hợp chất có thể gây ra tác dụng khác lạ với sức khỏe con người. Ngược lại, nếu bị sử dụng bừa bãi, những hợp chất lạ còn có thể gây những tác hại không mong muốn.

Hiện nay, trên thị trường có nhiều người đang rao bán các mẩu đá được cho là "thiên thạch". Những mẩu đá này có thể là thiên thạch thật, nhưng như đã trình bàu trên, khả năng đó chỉ là một phần hàng vạn hay hàng triệu, vì vậy độc giả nên hết sức lưu ý các khuyến cáo trên cũng như cân nhắc kĩ trước khi mua bán loại sản phẩm không rõ ràng này.

Ngày 08 tháng 12 năm 2013
Đặng Vũ Tuấn Sơn

Tái bút: trong bài tôi không trích dẫn bất cứ hình ảnh thiên thạch nào được chụp thật vì trên thực tế thiên thạch tới với Trái Đất có khá nhiều hình dạng khác nhau. Việc đưa ra một bức ảnh có thể gây nhiều hiểu nhầm cũng như tạo cơ hội cho những kẻ mạo nhận kiếm tiền trên lòng tin của độc giả. (Hình ảnh ở đâu bài viết chỉ là hình vẽ minh họa)

Vui lòng ghi rõ tên tác giả và nguồn Thienvanvietnam.org khi bạn sử dụng bài viết này.

Share
comments

Related news items:
Newer news items:
Older news items:

Lần cập nhật cuối lúc Chủ nhật, 24 Tháng 4 2016 22:01  

HỘI THIÊN VĂN HỌC TRẺ VIỆT NAM

Vietnam Astronomy and Cosmology Association (VACA)

Văn phòng: 90b Khương Đình, quận Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 091.530.1116; Email: [email protected]